ید غدیر روز ۱۸ ذیالحجه و از تبارکترین اعیاد شیعه میباشد که در آن امام علی(ع) به جانشینی رسول(ص) منصوب شدهاست. روایاتی از رسول(ص) و امامان(ع) در فضیلت این روز نقل گردیدهاست؛ همینطور اعمالی مانند روزه دریافت کردن، خواندن زیارت غدیریه، تلاوت نماز غدیر و اطعام مؤمنان درین روز توصیه شدهاست. شیعه ها این روز را جشن و پای کوبی میگیرند. روز عید غدیر در کشور ایران تعطیل قانونی میباشد. در کشور ایران ترسیم میباشد که شیعه ها درین روز به دیدار سادات می روند و سادات نیز عیدی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدهند.
رخداد غدیر
نوشتهیعلمیهای مهم: رخداد غدیر و خطبه غدیر
نبی(ص) در ذیالقعده سال ۱۰ق یاور هزاران نفر برای اجرا مناسک حج از مدینه به طرف مکه جنبش کرد.[۲] ازآنجاکه این هجرت، واپسین حج نبی(ص) بود به حجة الوداع معروف شد.[۳] رسول(ص)، بعد از نقطه پايان انجام حج بههمدم مسلمانها به طرف مدینه تکان کرد و در ۱۸ ذیالحجه به غدیر خم رسیدند،[۴] جبرئیل بر فرستاده(ص) نازل شد و از جانب خدا، به فرستاده معبود(ص) دستورداد تا علی(ع) را بهتیتر جانشین خویش، به عموم معرفی نماید.[۵] نبی خداوند(ص) نیز حاجیان را گرد آورد و علی(ع) را بهتیتر جانشین خویش معرفی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۶]
فضیلت روز غدیر
درباره فضلیت عید غدیر احادیثی از چهارده معصوم نقل گردیدهاست برای مثال:
نبی(ص): روز غدیرخم برگزیدگان عیدهای امت اینجانب میباشد و آن روزی میباشد که پروردگار در آن روز آیین را کامل شدن و نعمت را بر امت اینجانب به پایان رسانید و اسلام را بهتیتر آیین برای آنها آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پسندید.[۷]
امام راست گو(ع): عید غدیر وسیعترین و باشرافتترین عید مسلمانها میباشد و شایسته میباشد در هر ساعت آن شکر پروردگار بهمکان آورده گردد و عموم روزه شکر بگیرند که روزه این روز هم اندازه شصت سال عبادت میباشد.[۸]
امام راست گو(ع): «روز غدیرخم عید گرانقدر خداست، آفریدگار پیامبری مبعوث نکرده، مگر اینکه این روز را عید گرفته و عظمت آن را شناخته و اسم این روز در افق روز قسم و در زمین روز قسم سفت و حضور عمومی میباشد.[۹]
امام رضا(ع):«روز غدیر فی مابین اهل افق مشهورتر میباشد تا بین اهل زمین... در شرایطیکه عموم قیمت حقیقی وواقعی این روز را میدانستند، بیشک و تردید ملائکه در هر روز، ده توشه با آنها مصافحه میکردند.»[۱۰]
نصیبی شافعی، از علمای اهلسنت، در مطالب السؤول به عیدبودن روز ۱۸ ذیالحجه تصریح نموده است.[۱۱] به گفته وی، این روز عید و موسم و محلّ اجتماع عموم قرار گرفت؛ زیرا وقتى كه پیامبر پروردگار، على را بهاین جایگاه رفیع اختصاص اعطا کرد، هیچ یک از عموم را دراین منزله و رتبه با على سهم دار قرار نداد.[۱۲] به نقل از ابنخلّکان در وفیات الاعیان، با مستعلی بن مستنصر، از حاکمان مصر، در ۱۸ ذیحجه سال ۴۸۷ق که روز عید غدیرخم میباشد بیعت شد.[۱۳]
جشن و پای کوبی غدیر
پای کوبی یوم الولایه در شهر حجه یمن (۲۰۲۱م)
سازه بر آنچه که در کتاب خصائص الائمه نقل شدهاست، حسان بن اثبات، در روز عید غدیر در حضور نبی اکرم(ص) دربین جمعیت مسلمانها حاضر در غدیرخم، اشعاری را با صدای بلند خواند.[۱۴]
غدیریه حسان بن اثبات در تعریف رخداد غدیر:
ینادیهم یوم الغدیر نبیهم
بخم و أسمع بالرسول منادیا
فقال فمن مولاکم و ولیکم؟
فقالوا و لم یبدوا هناک التعادیا
إلهک مولانا و أنت ولینا
و لمخیس منا فی المقالة عاصیا
فقال له قم یا این که علی فإننی
رضیتک اینجانب آجل إماما و هادیا
فمن کنت مولاه فهذا ولیه
فکونوا له أنصار درستی موالیا
هناک دعا الّلهم وال ولیه
و کن للذی معمولی علیاً مُعادیاً
نبی پروردگار(ص) آن ها را در روز غدیر ندا بخشید، چه ندای ارزشمندی. وی فرمود: مولای شما و سرپست شما که می باشد؟ آن ها بی تامل گفتند: خدای تو مولای ماست و تو سرپرست و اما دستور مایی. ما هیچ زمان از امر تو تخلف نخواهیم کرد. در آن هنگام، رسول(ص) به علی فرمود: بلند شو اینجانب تورا گزینش کردم تا بعداز اینجانب امام و رهبر باشی. آن گاه فرمود: هر که اینجانب مولا و رهبر اویم این مرد مولا و رهبر وی خواهد بود; پس شما همه، از رمز صحت، از وی پیروری فرمایید. بارالها، دوست اورا دوست بدار و معاند اورا معاند بدار.
سید رضی، خصائص الائمة، ۱۴۰۶ق، ص۴۲.
همینطور بنابر روایتی که در مصباح المتهجد نقل گردیده است امام رضا(ع) روز غدیر را مجلس میگرفته میباشد.[۱۵] علی بن حسین مسعودی، تاریخنگار قرن چهارم قمری، در التنبیه و الاشراف نوشته میباشد که فرزندان و شیعهها امام علی(ع) این روز را تعالی میدارا هستند.[۱۶] کلینی، محدث قرن چهارم هجری قمری نیز در روایتی جشن و پای کوبی تصاحب کردن شیعهها را نقل نموده است.[۱۷]
به نقل از ابنکثیر، تاریخنگار اهلسنت در قرن هشتم قمری، در حکومت آلبویه از حاکمان شیعه، نیز عید غدیر را تعطیل و جشن و پای کوبی همگانی اعلام کرده بودند و ارگانهای حکومتی و عموم را به برگزاری پایکوبیها و آذینبندی شهرها ترغیب میکردند.[۱۸] آنها درین پای کوبی چادرها برمیافراشتند و پارچهها (درفشها) میآویختند و شتر قربانی میکردند و شبهنگام حریق پرنور کرده به جشن و پایکوبی و شعف میپرداختند.[۱۹] چنان که گَردیزی، تاریخنگار قرن پنجم قمری نیز این روز را از روزهای گران قدر اسلامی و اعیاد شیعهها برشمرده میباشد.[۲۰]
در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را جشن و پایکوبی میگرفتند. [۲۱] در کشورایران، در زمان صفویه، عید غدیر از اعیاد قانونی بود.[۲۲] در کشورایران روز عید غدیر تعطیل قانونی بود.[۲۳]
روز عید غدیر در کشورایران تعطیل قانونی میباشد. پارلمان عراق در ۲۲ می۲۰۲۴م با تعطیلی قانونی این روز درین سرزمین موافقت کرد.[۲۴] قبلا، روز عید غدیر صرفا در برخی شهرهای عراق همانند کربلا، نجف و ذیقار تعطیل بود.[۲۵]
شیعهها، شب عید غدیر را نیز تعالی شمارده و شبزندهداری مینمایند.[۲۶]
ید غدیر روز ۱۸ ذیالحجه و از تبارکترین اعیاد شیعه میباشد که در آن امام علی(ع) به جانشینی رسول(ص) منصوب شدهاست. روایاتی از رسول(ص) و امامان(ع) در فضیلت این روز نقل گردیدهاست؛ همینطور اعمالی مانند روزه دریافت کردن، خواندن زیارت غدیریه، تلاوت نماز غدیر و اطعام مؤمنان درین روز توصیه شدهاست. شیعه ها این روز را جشن و پای کوبی میگیرند. روز عید غدیر در کشور ایران تعطیل قانونی میباشد. در کشور ایران ترسیم میباشد که شیعه ها درین روز به دیدار سادات می روند و سادات نیز عیدی مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد میدهند.
رخداد غدیر
نوشتهیعلمیهای مهم: رخداد غدیر و خطبه غدیر
نبی(ص) در ذیالقعده سال ۱۰ق یاور هزاران نفر برای اجرا مناسک حج از مدینه به طرف مکه جنبش کرد.[۲] ازآنجاکه این هجرت، واپسین حج نبی(ص) بود به حجة الوداع معروف شد.[۳] رسول(ص)، بعد از نقطه پايان انجام حج بههمدم مسلمانها به طرف مدینه تکان کرد و در ۱۸ ذیالحجه به غدیر خم رسیدند،[۴] جبرئیل بر فرستاده(ص) نازل شد و از جانب خدا، به فرستاده معبود(ص) دستورداد تا علی(ع) را بهتیتر جانشین خویش، به عموم معرفی نماید.[۵] نبی خداوند(ص) نیز حاجیان را گرد آورد و علی(ع) را بهتیتر جانشین خویش معرفی رزرو مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد کرد.[۶]
فضیلت روز غدیر
درباره فضلیت عید غدیر احادیثی از چهارده معصوم نقل گردیدهاست برای مثال:
نبی(ص): روز غدیرخم برگزیدگان عیدهای امت اینجانب میباشد و آن روزی میباشد که پروردگار در آن روز آیین را کامل شدن و نعمت را بر امت اینجانب به پایان رسانید و اسلام را بهتیتر آیین برای آنها آدرس مسجد امام حسن مجتبی فکوری مشهد پسندید.[۷]
امام راست گو(ع): عید غدیر وسیعترین و باشرافتترین عید مسلمانها میباشد و شایسته میباشد در هر ساعت آن شکر پروردگار بهمکان آورده گردد و عموم روزه شکر بگیرند که روزه این روز هم اندازه شصت سال عبادت میباشد.[۸]
امام راست گو(ع): «روز غدیرخم عید گرانقدر خداست، آفریدگار پیامبری مبعوث نکرده، مگر اینکه این روز را عید گرفته و عظمت آن را شناخته و اسم این روز در افق روز قسم و در زمین روز قسم سفت و حضور عمومی میباشد.[۹]
امام رضا(ع):«روز غدیر فی مابین اهل افق مشهورتر میباشد تا بین اهل زمین... در شرایطیکه عموم قیمت حقیقی وواقعی این روز را میدانستند، بیشک و تردید ملائکه در هر روز، ده توشه با آنها مصافحه میکردند.»[۱۰]
نصیبی شافعی، از علمای اهلسنت، در مطالب السؤول به عیدبودن روز ۱۸ ذیالحجه تصریح نموده است.[۱۱] به گفته وی، این روز عید و موسم و محلّ اجتماع عموم قرار گرفت؛ زیرا وقتى كه پیامبر پروردگار، على را بهاین جایگاه رفیع اختصاص اعطا کرد، هیچ یک از عموم را دراین منزله و رتبه با على سهم دار قرار نداد.[۱۲] به نقل از ابنخلّکان در وفیات الاعیان، با مستعلی بن مستنصر، از حاکمان مصر، در ۱۸ ذیحجه سال ۴۸۷ق که روز عید غدیرخم میباشد بیعت شد.[۱۳]
جشن و پای کوبی غدیر
پای کوبی یوم الولایه در شهر حجه یمن (۲۰۲۱م)
سازه بر آنچه که در کتاب خصائص الائمه نقل شدهاست، حسان بن اثبات، در روز عید غدیر در حضور نبی اکرم(ص) دربین جمعیت مسلمانها حاضر در غدیرخم، اشعاری را با صدای بلند خواند.[۱۴]
غدیریه حسان بن اثبات در تعریف رخداد غدیر:
ینادیهم یوم الغدیر نبیهم
بخم و أسمع بالرسول منادیا
فقال فمن مولاکم و ولیکم؟
فقالوا و لم یبدوا هناک التعادیا
إلهک مولانا و أنت ولینا
و لمخیس منا فی المقالة عاصیا
فقال له قم یا این که علی فإننی
رضیتک اینجانب آجل إماما و هادیا
فمن کنت مولاه فهذا ولیه
فکونوا له أنصار درستی موالیا
هناک دعا الّلهم وال ولیه
و کن للذی معمولی علیاً مُعادیاً
نبی پروردگار(ص) آن ها را در روز غدیر ندا بخشید، چه ندای ارزشمندی. وی فرمود: مولای شما و سرپست شما که می باشد؟ آن ها بی تامل گفتند: خدای تو مولای ماست و تو سرپرست و اما دستور مایی. ما هیچ زمان از امر تو تخلف نخواهیم کرد. در آن هنگام، رسول(ص) به علی فرمود: بلند شو اینجانب تورا گزینش کردم تا بعداز اینجانب امام و رهبر باشی. آن گاه فرمود: هر که اینجانب مولا و رهبر اویم این مرد مولا و رهبر وی خواهد بود; پس شما همه، از رمز صحت، از وی پیروری فرمایید. بارالها، دوست اورا دوست بدار و معاند اورا معاند بدار.
سید رضی، خصائص الائمة، ۱۴۰۶ق، ص۴۲.
همینطور بنابر روایتی که در مصباح المتهجد نقل گردیده است امام رضا(ع) روز غدیر را مجلس میگرفته میباشد.[۱۵] علی بن حسین مسعودی، تاریخنگار قرن چهارم قمری، در التنبیه و الاشراف نوشته میباشد که فرزندان و شیعهها امام علی(ع) این روز را تعالی میدارا هستند.[۱۶] کلینی، محدث قرن چهارم هجری قمری نیز در روایتی جشن و پای کوبی تصاحب کردن شیعهها را نقل نموده است.[۱۷]
به نقل از ابنکثیر، تاریخنگار اهلسنت در قرن هشتم قمری، در حکومت آلبویه از حاکمان شیعه، نیز عید غدیر را تعطیل و جشن و پای کوبی همگانی اعلام کرده بودند و ارگانهای حکومتی و عموم را به برگزاری پایکوبیها و آذینبندی شهرها ترغیب میکردند.[۱۸] آنها درین پای کوبی چادرها برمیافراشتند و پارچهها (درفشها) میآویختند و شتر قربانی میکردند و شبهنگام حریق پرنور کرده به جشن و پایکوبی و شعف میپرداختند.[۱۹] چنان که گَردیزی، تاریخنگار قرن پنجم قمری نیز این روز را از روزهای گران قدر اسلامی و اعیاد شیعهها برشمرده میباشد.[۲۰]
در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را جشن و پایکوبی میگرفتند. [۲۱] در کشورایران، در زمان صفویه، عید غدیر از اعیاد قانونی بود.[۲۲] در کشورایران روز عید غدیر تعطیل قانونی بود.[۲۳]
روز عید غدیر در کشورایران تعطیل قانونی میباشد. پارلمان عراق در ۲۲ می۲۰۲۴م با تعطیلی قانونی این روز درین سرزمین موافقت کرد.[۲۴] قبلا، روز عید غدیر صرفا در برخی شهرهای عراق همانند کربلا، نجف و ذیقار تعطیل بود.[۲۵]
شیعهها، شب عید غدیر را نیز تعالی شمارده و شبزندهداری مینمایند.[۲۶]
مسجد امام حسن مجتبی (ع) فکوری مشهد و نقش آن در مواجهه با چالشهای اجتماعی و شهری